Το όνομα της Ερεσού έχει τις ρίζες του στη μυθολογία. Μάκαρ ή Μακαρεύς, ήταν ο μυθικός εκείνος αρχηγός του Πελασγικού λαού που έγινε ο πρώτος ιδρυτής και Βασιλιάς της Λέσβου.. Γι' αυτό ίσως κι ο ¨Όμηρος ονομάζει τη Λέσβο "Μακαρία" .Με βάση λοιπόν τη μυθολογική αυτή άποψη ο Μάκαρ είχε πέντε κόρες. Τη Μυτιλήνη, την Ίσσα, την Άντισσα, τη Μήθυμνα και την Αρίσβη, οι οποίες κι έδωσαν αντίστοιχα τ' όνομά τους στις πέντε πρώτες πόλεις του νησιού. Παράλληλα όμως είχε και τέσσερις γιους. Τον Κυδρόλαιο, το Νέανδρο, το Λεύχιππο και τον Έρεσο, από τον οποίο και πήρε τ' όνομα η πόλη, της οποίας έγινε και πρώτος Βασιλιάς.

Προσωπικότητες της Ερεσού

Σαπφώ
Λυρική ποιήτρια που έζησε στη Λέσβο στο δεύτερο μισό του 6ουπ.Χ.αι. Σύμφωνα με τις επικρατέστερες μαρτυρίες η Σαπφώ γεννήθηκε από επιφανή οικογένεια στην Ερεσό της Λέσβου, όπου και παρέμεινε κατά τη διάρκεια των παιδικών της χρόνων. Πατέρας της αναφέρεται ο Σκαμανδρώνυμος και μητέρα της η Κλεϊς. Πιθανότατα παντρεύτηκε έναν πλούσιο από την Άνδρο, τον Κερκύλα με τον οποίο απέκτησε μια κόρη που φέρει το όνομα της γιαγιάς της.

Σύγχρονη του Αλκαίου και του Πιττακού η Σαπφώ δεν έμεινε αλώβητη από τις πολιτικές αναταραχές που συγκλόνιζαν τη Λέσβο κατά τη διάρκεια της αρχαϊκής περιόδου. Εξαιτίας αυτών των ταραχών εξορίστηκε για ένα διάστημα στη Σικελία. Όταν επιστρέφει εγκαθίσταται χήρα πια στη Μυτιλήνη όπου δημιουργεί έναν κύκλο από νεαρά κορίτσια πολλά από τα οποία κατάγονταν από τις γειτονικές μικρασιατικές πόλεις. Οι κοπέλες έμεναν μαζί της και διδάσκονταν τη μουσική τέχνη, τους καλούς τρόπους και τις οικιακές εργασίες, ενώ, επέστρεφαν σπίτι τους όταν επρόκειτο να παντρευτούν. Οι στίχοι της Σαπφούς μας πληροφορούν ότι υπήρχαν εκείνη την εποχή στη Μυτιλήνη και άλλα ανάλογα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Η λυρική ποίηση, η ποίηση που εξυμνεί τον άνθρωπο, τη φύση, τον έρωτα και περιγράφει προσωπικά συναισθήματα και βιώματα βρίσκει στο πρόσωπο της Σαπφούς μία από τις πλέον άξιες εκπροσώπους της. Ο κόσμος της Σαπφούς είναι ο κόσμος της γυναίκας. Η ποίησή της δεν αναφέρεται σε ηρωικά κατορθώματα ή πολιτικά γεγονότα, αλλά, στις χαρές και τις λύπες του μικρού εκείνου κύκλου των κοριτσιών. Με εξαίρεση τα 'επιθαλάμια', τα τραγούδια του γάμου όπως θα τα αποκαλούσαμε σήμερα, οι υπόλοιποι στίχοι της Σαπφούς αναφέρονται σε προσωπικά βιώματα,στη λύπη του χωρισμού, όταν τα κορίτσια του κύκλου της παντρεύονται ή φεύγουν, στη νοσταλγία της, όταν αναπολεί τις ευχάριστες μέρες που πέρασαν μαζί. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι η απλή ομιλούμενη αιολική διάλεκτος της Λέσβου.

Ο Πλάτων την ύμνησε και την αποκάλεσε τη δέκατη μούσα, ενώ οι Αλεξανδρινοί λόγιοι την συμπεριέλαβαν στον Κανόνα των εννέα μεγάλων λυρικών ποιητών. Κατά τη διάρκεια των ελληνιστικών χρόνων παρουσιάστηκε μεγάλος αριθμός ποιητριών που θεωρούνται διάδοχοί της -η Κόριννα από την Τανάγρα, η Πραξίλλα από τη Σικυώνα, η Ανύτη από την Τεγέα, η Ήριννα. Ωστόσο από το τέλος της πρώτης και της αρχές της δεύτερης χιλιετίας η γνώση μας για τη Σαπφώ στηρίζεται στην έμμεση παράδοση και κυρίως στις ωδές ένα και δύο.

Περισσότερα αποσπάσματα των ποιημάτων της Σαπφούς βρέθηκαν πολύ αργότερα μόλις το 1898 με την ανακάλυψη των Οξυρύγχειων παπύρων στην Αίγυπτο.

Θεόφραστος
Θεόφραστος . (372 - 987 π.Χ.). Ο Θεόφραστος που γεννήθηκε στην ΕΡΕΣΟ, είναι μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες που ανέδειξε η Λέσβος στην αρχαιότητα. Υπήρξε ο κατεξοχήν μαθητής, συνεργάτης και συνεχιστής του έργου του Αριστοτέλη, τον οποίο διαδέχθηκε στη διεύθυνση της σχολής του Περιπάτου και την κράτησε άξια επί 34 χρόνια, συγκεντρώνοντας γύρω του 2.000 μαθητές από ολόκληρη την Ελλάδα.

Ο Θεόφραστος διέπρεψε σ΄ όλους τους κλάδους της σοφίας, στη Μεταφυσική, στη Λογική, στην Ηθική, στη Ρητορική, αλλά κυρίως υπηρέτησε τις φυσικές επιστήμες.

Το συγγραφικό έργο του ήταν πελώριο. Από τα 240 συγγράμματα που του αποδίδονται, εκτός από τα βοτανολογικά και τη συλλογή των “Χαρακτήρων”, σώθηκαν μόνο αποσπάσματα τα οποία όμως είναι αρκετά για να δώσουν μια καθαρή εικόνα της προσωπικότητας του.
Στα δύο βοτανολογικά έργα “Περί των φυτών ιστορίας” και το “Περί φυτών αιτίων” ο Θεόφραστος επεχείρησε τη συστηματική και λεπτομερειακή κατάταξη του φυτικού κόσμου. Τα έργα αυτά έχουν εξαιρετική σημασία καθώς συντέλεσαν ώστε να ιδρυθούν οι αντίστοιχοι επιστημονικοί κλάδοι και να συστηματοποιηθεί για πρώτη φορά στο σύνολό της η εμπειρική έρευνα, όμως μαρτυρούν και το σοφό ερευνητή και διανοητή Θεόφραστο των κοιλάδων και των βουνών της Ερεσού.
Μια άλλη πλευρά του Θεόφραστου παρουσιάζουν οι “Χαρακτήρες”. Η συλλογή αυτή αποτελείται από τριάντα σχεδιαγραφήματα, τα οποία δίνουν μια άριστη απεικόνιση των διαφόρων ανθρώπινων χαρακτήρων. Αυτό οφείλεται στην ικανότητα του Θεόφραστου να διακρίνει στις λεπτομέρειές της την εκδήλωση των ψυχικών καταστάσεων, καθιστώντας έτσι τους “Χαρακτήρες” μικρά αριστουργήματα, ανυπέρβλητα στο είδος τους.

Το είδος αυτό μεταφέρθηκε και στο θέατρο. Έτσι ο Θεόφραστος εγκαινίασε τη μεγάλη σειρά από τους περίφημους “Χαρακτήρες”, που από την αρχαιότητα ως σήμερα έδωσε η θεατρική δημιουργία.

Φανίας
Ο Φανίας γεννήθηκε στην Ερεσό της Λέσβου μέσα στον 4^ο π.Χ. αιώνα. Υπήρξε μαθητής του Αριστοτέλη, τον οποίο γνώρισε όταν αυτός το 345 - 344 π.Χ διέμενε στη Μυτιλήνη και συμφοιτητής του Θεόφραστου ,

Ο Φανίας έγραψε έργα ιστορικά, φιλοσοφικά, πολιτικά.και μια πραγματεία για τα φυτά. Ασχολήθηκε επίσης με τη κριτική και τη μουσική (¨Περί ποιητών¨). Δυστυχώς δε σώθηκε κανένα έργο του παρά μόνο κάποια αποσπάσματα.

Σπουδαία επίσης ήταν η προσφορά του Φανία στην επιστήμη της Λογικής, της οποίας τα θεμέλια τότε χτίζονταν, με πρώτους τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.

Μερικοί τίτλοι των έργων του είναι:

• ¨Περί ποιητών¨
• ¨Πρυτάνεις Ερεσίων¨
• ¨Περί των Σωκρατικών¨
• ¨Κατηγορίαι¨

κ.τ.λ.

Ιστορική αναδρομή

Οι πρώτοι οικιστές του τόπου στα προελληνικά χρόνια ίσως ήταν οι Πελασγοί, ενώ κατά τον 11^ο έως και τον 9^ο αιώνα π..X., εποχή κατά την οποία γίνονται οι μεγάλες μετακινήσεις των ελληνικών φύλων, Αιολέων, Ιώνων και Δωριέων, χτίζεται στη σημερινή, περίπου, παραλιακή τοποθεσία της Σκάλας Ερεσού, η πόλη της Ερεσού από αποίκους Αχαιούς ή ναυτικούς Αιολείς.

Πάρα πολλά διασκορπισμένα λείψανα σε διάφορα σημεία της αρχαίας πόλης μαρτυρούν πως σ' αύτή υπήρχαν λαμπρά και μεγαλόπρεπα οικοδομήματα, όπως η Αγορά, το Στάδιο, το Θέατρο και το Πρυτανείο. Η πόλη αποτέλεσε σπουδαίο εμπορικό κέντρο και τα εκλεκτά προϊόντα της έφταναν μέχρι την Αίγυπτο. Εκτός από το εμπόριο και τη ναυτιλία οι κάτοικοι επιδόθηκαν και στην καλλιέργεια της γης. Το κριθάρι και το σουσάμι Ερεσού ήταν απ' τα καλύτερα, γι' αυτό και το έμβλημά της στα πρώτα της νομίσματα ήταν το στάχυ.

Το 540 π.Χ. η Ερεσός έγινε υποτελής στους Πέρσες, οι οποίοι αξιοποίησαν την ναυτική της δύναμη στις εκστρατείες τους.

Κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης πάλης για επικράτηση ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, Αθήνα και Σπάρτη, άλλαξε επανειλημμένα στρατόπεδο για να προσχωρήσει οριστικά πλέον, το 377 π.Χ., στην Β' Αθηναϊκή Συμμαχία. Στα χρόνια που ακολουθούν η πόλη βρίσκεται σε πολιτική αστάθεια και οι τύραννοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.

Στα ρωμαϊκά χρόνια η Ερεσός γνωρίζει ιδιαίτερη ακμή, αλλά στη Βυζαντινή εποχή υφίσταται τις συνέπειες της πειρατείας των Σαρακηνών, Βενετών κ.ά. που λυμαίνονται τη Λέσβο. Στα 1462 η Λέσβος πέφτει στα χέρια των Τούρκων και τον 17^ο αιώνα η Ερεσός μεταφέρεται σε μεσόγεια θέση βόρειο ανατολικά της παλιάς και σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από την παραλία.

Το 1821, πρώτο έτος της ελληνικής επανάστασης, ο τόπος συνδέεται με ένα σημαντικό ναυτικό κατόρθωμα, το πρώτο του Αγώνα, δηλαδή την ανατίναξη ενός μεγάλου τουρκικού πολεμικού πλοίου από τον Δημήτριο Παπανικολή.

Η απελευθέρωση έρχεται στα 1912 και η όμορφη κωμόπολη ακολουθεί τη μοίρα του νησιού της Λέσβου που ενσωματώνεται επιτέλους στον εθνικό κορμό.

Νομίσματα της πόλης
Η Ερεσός έκοψε, όπως φαίνεται, δικό της νόμισμα που είχε την επιγραφή ΕΡΕΣΙΩΝ. Υπάρχει όμως κι άλλο νόμισμά της πάνω στο οποίο εικονίζεται ολόσωμη ή μόνο με το κεφάλι η Σαπφώ, πράγμα που επιβεβαιώνει αναμφισβήτητα την καταγωγή της μεγάλης αυτής ποιήτριας απ' τον τόπο τούτο. Το αντιπροσωπευτικό όμως νόμισμα της πόλης είναι εκείνο, που απ' τη μια όψη εικονίζει στάχυ, δείγμα παραγωγικότητας δημητριακών, κι απ' την άλλη την κεφαλή του Ερμή ή του Απόλλωνα, που αποτελεί πάλι σαφή ένδειξη λατρείας του Ερμή και του Απόλλωνα,.